(Novica Vujović: “Onomastika Barjamovice, Velestova i Markovine, Fakultet za crnogorski jezik i književnost, Cetinje 2020, 195 str.)

Pojavom knjige „Onomastika Barjamovice, Velestova i Markovine“  autora mr Novice Vujovića, crnogorska onomastika dobila je još jedno značajno djelo kojim je naučno obrađen još jedan geografski prostor Crne Gore.

Predmet ove knjige, kako čitamo iz njenog uvoda, jeste toponimija i antroponimija čevskih (ozrinić­kih) sela Barjamovice, Velestova i Markovine. Izabrano pod­ručje pripada opštini Cetinje, a govor Ozrinića, odnosno čevskih sela, pripada jugoistočnim crnogorskim govorima.

Značaj obrađivanja ove teme jeste u tome što “toponimi i antroponimi kao dio jezičkoga materijala prenose dragocjene sadržaje onomastičarima, proučavaocima istorije jezika i dijalektologije, geografima, etnolozima te pred­stavljaju pravi pokazatelj opštega socijalnog položaja naselja i identiteta ljudi određenoga područja. Za jezik kao društvenu ka­tegoriju pomenuta vrsta istraživanja nudi dragocjen izvor sazna­nja. Nerijetko ti sadržaji pohranjeni u toponimima i antroponi­mima sežu u daleku starinu. Toponime čovjek stvara, nasljeđuje i mijenja, i najčešće prilikom migracija odnosi u novu sredinu“. Pored Uvoda u kojem autor Vujović navodi ciljeve istraživanja, geografski položaj istraživane oblasti sa dijalekatskim odlikama njegovim i dosadašnja onomastička izučavanja  toga terena, knjiga sadrži i sljedeće cjeline: Toponimija Barjamovice, Velestova i Markovine, Antroponimija Barjamovice, Velestova i Markovine, Zaključak i Rječnik.

U drugoj cjelini kjige – “Toponimija Barjamovice, Velestova i Markovine”, mr Vujović obrađuje: apelative u toponomastičkim strukturama, postanak nekih toponima, semantičku podjelu toponima, toponime s atributom gornji/donji, ojkonime, hidronime, oronime, fitotoponime, toponime zoonimskoga porijekla, toponime kao sliku antropogeografskih aktivnosti, toponime obrazovane od antroponima, toponime izvedene prema anatomskoj leksici, strrukturnu klasifikaciju toponima i strane eslemente u toponimiji.

Najfrekventniji apelativi, navodi mr Vujović, “dokazuju da su geografske odlike regije, odnosno morfologija I sastav terena uslovile govor stanovništva, naročito leksiku – onih koji imenuju  –  te je apsolutno očekivan znatan broj imena s rerminima glavica, rupa, kam, krš, ljut, ober, i dr., kao i širok izbor mogućnosti kombinovanja s antroponimima, orjentacionim odredbama i drugim riječima u procesu imenovanja“.

Što se tiče postanka nekih toponima, autor navodi da je većina toponima na istraživanom području  prozirne motivacije, ali ima i onih koji su tamnog postanja. Kada je u pitanju toponim Čevo, autor posebno  „izdvaja bazu „kuk  ›› kuć, sa značenjem ‘visoko’, kamenito mjesto“, pa dalje navodi da je u nauci „leksem *kuč/kuča više puta proučavan, oni su semantički bliski bazi *kuk i rasprostranjene su u toponimiji ovoga dijela Balkana… I to rješenje, znajući konfiguraciju i sastav terena, možemo uzeti kao najuvjerljivije“. Autor na ovom mjestu objašnjava i postanak toponima: Anovi, Bailovača, Demirovice, Garač, Glade, Gomile, Krs, Lisac,Lunjevica, Markovina, Ograde, Prline, Sintolija, Vignjište, Žgljebovi, Zabovanje, i dr.

Klasifikujući hidronime, mr Novica Vujović izdvaja nekoliko tipova: hidronimi prema drugim toponimima (Smrduške rupe, Bojani do, Dubrava, Šeničine, Pješčine, idr.),hidronimi prema antroponimima (Rajkov lokanj, Nikolina glavica, Jovičina kamenica, Nikolića uba, i dr.), hidronimi nastali prema fitonimu (Jasikovac, Cerak, i dr.), prema izgledu i svojstvu vode ili tla (Grbavica, Živa,Bijeli krš, i dr.).

Geografski položaj ispitivanoga područja uslovio je postojanja značajnog broja oronima. Izdvajaju se oronimi prema antroponimima (Đukanov krš, Šćepanovi pode, Otašev krš, i dr.), prema spoljašnjem izgledu i kvalitetu tla (Kosmatica, Tvrdoš, Kapura, Strana, Ljuti krš, Bijeli krš, i dr.), prema fitonimu (Grabova glavica, Jasike, Lipovi krš, i dr.), prema zoonimu (Vuča greda, Jastrebinje kose, i dr.), prema položaju u odnosu na druge toponime (Strana više Kosmača, Kapura od Krsta, i dr.).

Grupa fitotoponima čine imenovanja prostora na kome uzrasta neka biljka. Autor je u registar stavio „one samonikle (biljke), dakle drveće koje raste u čovjekovu okruženju, zatim voćke, žbunaste biljke“ i mnoge druge (Lipa, Javor, Ljeskova dolina, Jasika, Drenovi, Kruška, Jabuka, Konopljište, Šeničište, i dr.).

Na prostoru čevskih sela, autor bilježi i grupu zoonima (Goveđa prisoja, Koźa glavica, Lisiče doline, Golubinja, Jagnjilo, i dr.). „Postojanost toponima, navodi Vujović, prenijela je do naših dana obaveštenja o životinjama koje žive ili su živjele na terenu Barjamovice, Markovine i Velestova“.

Značajan dio fonda toponima pripada i onim koji su obrazovani od antroponima ( Pavićevina, Markovina, Stanin do, Labudov pod, Vukovića kruška, i dr.). „Toponomastički materijal“ – navodi Vujović – „ obuhvaćen ovim poglavljem potvrđuje da se antroponim najčešće javlja kao prva riječ u dvočlanim toponimima i to u funkciji i formi prisvojnoga pridjeva te da je posesivno pridjevsko značenje izvedeno sufiksima –in (-a, -e), zatim –ov (-a, -e, -i, -o) i –ev (-e)“.

Strukturnu klasifikaciju toponima Barjamovice, Markovine i Velestova čine: toponimi građeni pomoću sufiksa, izveden pomoću prefiksa, prefiksalno-sufiksalne tvorbe, složeni toponimi ( složenice, dvočlani toponimi, tročlani toponimi). Autor donosi i cjelinu o stranim elementima u toponimima ispitivanoga područja.

Treću cjelinu ove monografije čini „Antroponimija Bajramovice, Velestova i Markovine“. Mr Vujović na ovom mjestu naglašava da  „obavještenja koja nose toponimi od velike su vrijednosti jezičke činjenice zasvjedočene u antroponimima…, te da antroponimijski mozaik jedne socio-kulturne sredine reflektuje njen etnički kontinuitet, kultove, običaje, autentične odnose kolektivnog duha prema svijetu, u različitim istorijskim, socio-kulturnim i lngvističkim epohama formiranja“.

Kada su u pitanju prezimena dominantna su ona koja su nastala od antroponima (Abramović, Đurović, Mićunović, Mitrović, Mrvaljević, Nkolić, Perutović, Vučinić, Vujović, i dr.), tu su i prezimena  nastala od oznaka državne ili crkvene hijerarhije (Popović, Adžić).

U odjeljku o ličnim imenima, autor navodi da su „muška i ženska lična imena koja se u ovome radu analiziraju zabilježena od informatora na terenu i sva su data u rječniku koji se nalazi na kraju monografije. Mr Vujović donosi strukturu ličnih imena (tipa Đuro, Jovo; Stane, Maše), zatim daje osnove zasvjedočene u ličnim imenima, sufikse. Najfrekventnije žensko ime je Petrana, a muško Marko.

U semantičkoj analizi ličnih imena, autor nas upoznaje sa zaštitnim imenima (Vukašin, Živana, i dr), teofornim (Bogdan, Krstinja, i dr), izvedenim prema biljnim vrstama (Cvijeta, Jagoda, i dr.), imena s pridjevom u osnovi (Milo, Velika, i dr), u značenju oganj (Žarko), tu su i imena od apstraktnog pojma (Dušan, Spasa, i dr.).

Posebna kategorija antroponima su nadimci. Vujović na ovom terenu bilježi mali broj nadimaka (Ceco –Svetozar, Mišur – Milorad, Turo – Petar, Šajo – Blažo, i dr.).

Posebno poglavlje ove knjige je Rječnik u kojem se nalaze akcentovani toponimi i akcentovana lična imena (ženska i muška), prezimena i nadimci.

Bogata literatura koju je autor koristio pri pisanju ove monografije potvrđuje da je ona urađena na vrlo studiozan način.

Monografijom „Onomastika Barjamovice, Velestova i Markovine“ crnogorska lingvistička nauka je dobila uzornu knjigu u predmetnoj oblasti. Vjerujemo da će ona biti podstrek i drugim istraživačima da se bave, na ovaj način, onomastikom koja u Crnoj Gori u posljednje vrijema biva sve interesantnija za terenska istraživanja.

                                                                                                Piše: Prof. dr Draško Došljak

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime