Doprinos planinarstva turističkoj valorozaciji prirodnog i kulturnog nasljeđa Crne Gore ogleda se kroz organizovanje i izvođenje planinarskih aktivnosti, uređenje i održavanje planinske infrastrukture, školovanje planinskih i kanjoning vodiča, organizovanje planinarskih manifestacija i medijsku promociju prirodnih ljepota, ističe prof.dr Dragan Bulatović.

Gospodine Bulatoviću, u Crnoj Gori planinarstvo ima tradiciju. Koliko je planinarstvo, značajno za zemlje takvog geografskog položaja?

Crna Gora geografski pripada području Mediterana, gdje su smještene zemlje sa izuzetno bogatim prirodnim i kulturno istorijskim nasleđem. To nasleđe je vitalni dio  identiteta i osećaja pripadnosti jednom narodu. Ono  ima neprocjenjivu društvenu vrijednost jer okuplja i inspiriše ljude na akciju, pokreće patriotska osjećanja i nacionalni ponos. Takođen, nasleđe  čini osnovu savremenog života i igra ključnu ulogu u privrednom i društvenom razvoju mediteranskih zemalja. U očuvanju i valorizaciji prirodnog i kulturno-istorijskog nasleđa crnogorskih planina nezamjenjivu ulogu ima planinarstvo i PSCG kao krovna nacionalna asocijacija. Ostvarujući tu ulogu planinarstvo doprinosi pronalaženju balansa između života zajednice, očuvanja nasleđa i razvoja turizma. Za planinare se može reći da su uglavnom ekološki osviješćeni, da su poštovaoci prirode i njeni čuvari.  Atraktivna priroda u kombinaciji sa vrijednim i bogatim kulturno-istorijskim nasleđem predstavlja resursnu osnovu za kvalitetnu  ekoturističku ponudu koja može privući veliki broj posjetilaca.  

Valorizaciji razvojnih potencijala  planinskih područja, u skladu sa principima održivog razvoja, nemoguća je  bez razvijenog planinarstva. Crna Gora je dominantno planinska zemlja, a crnogorci kao  gorštački narod vjekovima su  bili  okrenuti planinama  iz ekonomskih, egzistencijalnih i bezbjednosnih  razloga. Tokom dugih vjekova nastao je specifičan i autentičan način života na crnogorskim planinama. Međutim, u poslednjih nekoliko decenija izražen je trend depopulacije. Razvoj planinarstva može doprinijeti da se očuva i unaprijedi život lokalnih zajednica u planinskim područjima. Planinari su vjerovatno najbolji poznavaoci ovih često udaljenih i nepristupačnih predjela. Planinske staze uglavnom vode kroz planinska sela i katune, povezuju kulturno istorijske spomenike, vjerske objekte i sl. Dakle, planinari afirmišu, promovišu i čuvaju, pored prirodnog, i kulturno istorijsko nasleđe.

Sigurno je da planinarstvo može da se i ekonomski valorizuje. Kako da u Crnoj Gori napravimo značajniji iskorak u tom pravcu?

Planinarstvo je organizovana sportska  djelatnost  i sastavni je dio fizičke kulture. Međutim, pored svoje sportsko rekreativne funkcije i uloge, planinarstvo u svakoj zemlji ima i svoju ekonomsku ulogu. Činjenica da znanja i vještine koje posjeduju planinari imaju široku  primjenu u drugim segmentima društvenog i privrednog života, otvara prostor za ekonomsku valorizaciju planinarstva. Ovdje prije svega mislim na  turističku privredu i oblast zaštite i spašavanja. Znamo da crnogorski turizam danas generiše  oko 20 % BDP-a i predstavlja stratešku privrednu granu, međutim, dominantno je u pitanju masovni kupališni turizam sa izrazito sezonskim karakterom. Povećan broj turista u sezoni predstavlja pritisak na prirodno i kulturno nasleđe, što implicira povećanu brigu i dodatne napore za  njihovu zaštitu i unapređenje. Planinarstvo kao poseban oblik turizma predstavlja dobru dopunu, ali i alternativu,  konvencionalnom tzv. „4S turizmu“.  Planinarske aktivnosti se u većem ili manjem obimu odvijaju tokom cijele godine, pa planinarstvo doprinosi ublažavanju izražene sezonalnosti. Participacijom  u turističkim aktivnostima kroz pružanje različitih servisa turistima, planinarske organizacije mogu prihodovati značajna sredstva koja mogu dalje ulagati u razvoj sportske funkcije. Za planinare članove planinarskih organizacija ovo meže biti profesija ili dodatno zanimanje.

Koliko planinarstvo doprinosi boljoj turističkoj promociji naše države?

Turizam  i planinarstvo  kao  globalni fenomeni međusobno su zavisne i  kompatibilne aktivnosti. Crnogorsko planinarstvo kao organizovana sportska aktivnost tijesno je povezano sa turizmom, značajno doprinosi promociji turističke ponude, te boljoj valorizaciji prirodne i kulturne baštine. Planinari  borave na udaljenim i nepristupačnim mjestima koja su u prilici da vide, osjete i iskuse. U mogućnosti su da snime fotorafije i video snimke, te da sve to podijele direktno ili putem društvenih mreža sa rodbinom i prijateljima. Na taj način planinari prave najbolju vrstu promocije za određenu destinacije.

Planinarski savez ima svoju internet stranicu www.pscg.me, kao i facebook stranicu gdje se  gotovo svakodnevno, postavljaju informacije, izvještaji i fotografije sa ekspedicija, pohoda i drugih aktivnosti. Takođe, Planinarski savez je jedan od rijetkih nacionalnih saveza u našoj zemlji koji se može pohvaliti vlastitim štampanim medijem „Planinarske novine“, koji izlazi dva puta godišnje.

Dragan Bulatović na vrhu Manaslu 8163m, Himalaji / foto: Dejan Kalezić

Planinarstvo daje višestruki doprinos razvoju turizma, kako na strani ponude tako i na strani turističke tražnje. Planinarske aktivnosti najčešće su  vezane su za putovanja van stalnog mjesta boravka i kretanje u prirodi, pa se ta putovanja mogu  smatrati posebnim oblicima turizma. Međutim, osim toga što se često nalaze u ulozi turista dok posjećuju različite destinacije, planinari u svojoj zajednici, posredno ili neposredno doprinose razvoju, unapređenju, obogaćivanju i proširivanju turističke ponude. Planinarstvo u određenoj destinaciji može predstavljati specifični oblik turizma, ali i dopunu klasične turističke ponude. Ono se sastoji od čitavog spektra  različitih sportskih disciplina od rekreativnih, preko takmičarskih do ekstremnih. Planinarske manifestacije poput festivala mogu privući veliki broj posjetilaca. Iz planinarskih organizacija dolaze  planinski vodiči, markacionisti i spasioci bez kojih je  nemoguće razvijati kvalitetnu ponudu planinskog turizma.

Planinarske organizacije se staraju o izgradnji i održavanju planinarske infrastrukture koja je ujedno i turistička. Planinarski savez Crne Gore kao nacionalna krovna asocijacija predano radi na promociji, afirmaciji i valorizaciji crnogorskih planina i njihovih turističkih potencijala. Kao društveno odgovorni ljudi, crnogorski planinari predano rade na razvoju, izgradnji  i održavanju planinarske infrastrukture, koju čini sistem planinskih staza, različite vrste vježbališta, planinarske kuće i domovi i dr. Planinarska infrastruktura u isto vrijeme je i turistička, jer je bez nje praktično nemoguće razvijati turizam povezan sa outdoor aktivnostima. Solidna planinarska infrastruktura neophodan je uslov da bi se oslobodili i valorizovali turistički potencijali u planinskim područjima, te da bi se proširila klasična turistička ponuda.

Dakle, doprinos planinarstva turističkoj valorizaciji prirodnog i kulturnog nasleđa Crne Gore ogleda se kroz  organizovanje i izvođenje planinarskih aktivnosti, uređenje i održavanje planinske infrastrukture, školovanje planinskih i kanjoning vodiča, organizovanje planinarskih manifestacija i medijsku promociju prirodnih ljepota. Planinarski savez Crne Gore tokom poslednjih desetak godina u saradnji sa Ministarstvom održivog razvoja i turizma, NTO Crne Gore, međunarodnim donatorima i drugim partnerima predano radi  na  kreiranju i realizaciji  projekata koji se odnose na razvoj i unapređenje i promociju turističke ponude Crne Gore.

U kom pravcu, imajući u vidu vaše iskustvo treba dalje razvijati  planinarstvo kao značajni resurs države Crne Gore?

Moramo pratiti evropske i  svjetske trendove u ovoj oblasti. To podrazumijeva permanentan rad na unapređenju i jačanju tri glavna stuba na kojima počiva savremeno planinarstvo, a to su: bezbijednost, vještine i održivost. Sve veći broj ljudi u planinama nosi sa sobom brojne izazove na koje moramo odgovoriti u narednom periodu. Podizanje nivoa planinarskih znanja i vještina, te unapređenje kvaliteta infrastrukture doprinijeće većoj bezbijednosti. Permanentna edukacija o značaju zaštite planinske prirode neophodna je kako bi se štetni uticaji po krhke planinske ekosisteme sveli na najmanju moguću mjeru. Strategija budućeg razvoja PSCG  mora se usmjerti i tom pravcu, jer jedino tako  možemo  uspješno osloboditi razvojne potencijale naših planina, a planinarstvo učiniti prestižnom i održivom sportskom aktivnošću koja daje snažan impuls ekonomskom razvoju.

Tekuća, 2019. godina je za Planinarski savez Crne Gore bila i teška i tužna. Tragično je nastradao jedan od najboljih planinara. Kako da povećamo bezbednost na našim planinama, ali i tokom međunarodnih pohoda?

Prerani i iznenadni odlazak Milana Radovića predstavlja  nenadoknadiv gubitak za našu planinarsku organizaciju i za cijelu Crnu Goru. Vijest o njegovoj smrti rastužila je  ne samo Crnu Goru već cijeli Balkan.  Naš Milan je sa ogromnim entuzijazmom i posvećenošću marljivo radio na razvoju i unapređenju planinarstva, promociji i crnogorskih planina i otkrivanju njihovih sportsko-turističkih potencijala. Vrhunskim rezultatima, pomjerio je granice crnogorskog alpinizma i njegovu slavu pronio širom planete. Žalosni smo zbog njegove smrti, ali ponosni na njegovo ime i njegova djela. Planinarstvo je aktivnost sa visokim nivoom rizika,  nažalost, nesreće se dešavaju, usled različitih subjektivnih i objektivnih okolnosti, i nekad uzimaju najbolje među nama.

Kada je u pitanju poboljšanje bezbijednosti u našim planinama, PSCG zajedno sa planinarskim klubovima radi na unapređenju znanja i vještina svog članstva,  na uređenju i održavanju planinskih staza, kao i na  školovanju  planinarskih i kanjoning vodiča.  U skladu sa Zakonom o planinskim stazama, Planinarski savez  Crne Gore brine o uređenju i održavanju nacionalne mreže planinskih staza, koja uključuje više više od 5 hiljada kilometara staza različitih kategorija i namjena. Za sada je uređeno i markirano oko 2 hiljade kilometara.

Pored uređenih i bezbjednih staza planinarima i ostalim turistima neophodno je obezbijediti adekvatne objekte za ishranu i smještaj. Na planinskim stazama ili u njihovoj neposrednoj blizini, ne postoji dovoljan broj smještajnih kapaciteta u vidu planinarskih kuća i domova, ali i u ovom dijelu ima određenih pozitivnih pomaka. Naime, u poslednjih nekoliko godina izgrađeno je par ovakvih objekata i pokrenuta inicijativa za izgradnju još nekoliko. Vjerujem da ćemo u narednih par godina imati reprezentativne planinarske objekte na Štedimu, Maganiku i u Moračkim planinama.

Za bezbjedno kretanje planinara i turista u planinskim predjelima potrebno je imati obučene planinske  vodiče. Oni klijentima treba da obezbijede avanturu, sigurnost, dobro vođenje i pažnju i da sve to upotpune dobrim pričama i informacijama. Pored toga što vodi brigu o klijentima, vodiči štite i čuvaju prirodno  i kulturno okruženje u kojem se kreću sa klijentima, a radnje koje sprovode moraju biti u skladu sa zakonima i drugim propisima. Vodiči podstiču  klijente  da poštuju lokalnu kulturu, privatnost i dostojanstvo lokalnog stanovništva. Takođe, vodiči edukuju klijente obrazuju o istoriji, pitanjima zaštite životne sredine i kulture, te o boravku u planini sa najmanjim  uticajem na životnu sredinu.U Crnoj Gori je zanimanje planinski vodič podignuto na nivo nacionalne stručne kvalifikacije. Planinarski savez je podnio zahtjev Ministarstvu prosvjete za dobijanje licence organizatora obuke ze ovo zanimanje i taj postupak će uskoro biti priveden kraju.

Planinarski savez Crne Gore značajno je aktivan i u međunarodnim organizacijama. Da li možemo da očekujemo i veće iskorake na mešunarodnom planu?

PSCG zaista ima bogatu i sadržajnu saradnju sa planinarskim i drugim sličnim savezima na regionalnom i globalnom nivou. Menadžment Saveza će tokom 2020. godine predano raditi  na produbljivanju postojeće i uspostavljanju nove saradnje sa partnerima iz inostranstva. U posebnom fokusu je saradnja sa Balkanskom planinarskom unijom, Evropskom pješačkom asocijacijom-ERA, Evropskom planinarskom asocijacijom-EUMA, te saradnja sa svim planinarskim savezima iz zemalja bivše Jugoslavije. Planinarski savez Crne Gore aktivno participira u radu ovih organizacija i ima predstavnike u upravljačkim tijelima većine od njih. Uspostavljanje nove i jačanje postojeće saradnje na medjunarodnom planu od neprocjenjivog je značaja i višestruko doprinosi daljem razvoju crnogorskog planinarstva. Iskustva zemalja sa razvijenijim i bolje organizovanim  planinarstvom mogu biti dobar putokaz u kom pravcu  i na koji način se trebamo dalje kretati. Organizovanje zajedničkih susreta, planinarskih  i edukativnih programa prilike su za dodatno upoznavanje, razmjenu iskustava i izgradnju međusobnog povjerenja.

Šta biste u narednoj godini označili kao prioritetne aktivnosti?

Proces usklađivanja rada, organizacije i akata u skladu sa Zakonom o sportu je u  završnoj fazi. Pored Saveza za sada su taj proces uspješno okončala 23 planinarska kluba. Nekoliko klubova nije u tome uspjelo,dok se  nekoliko njih  preregistrovalo u sportsko-rekreativna društva koja po zakonu više ne mogu biti naši članovi. Mi u Savezu vjerujemo da će se   dobar dio klubova koji su brisani iz registra, jer nijesu podnijeli na vrijeme zahtjev za usklađivanje akata i organizacije, u narednom periodu ponovo registrovati i tako ojačati našu planinarsku porodicu. 

Nakon završene  „preregistracije“,  u narednoj godini nas očekuje još puno posla i obaveza koje proizilaze iz novog zakona o sportu. Jedan  od prioritetnih zadataka svakako će biti uspostavljanje i unapređenje sistema takmičenja u okviru PSCG. Biće formirane nove komisije koje će morati da pripreme veliki broj akata. Takođe očekujem da ćemo, nakon dobijanja licence,  početi sa sprovođenjem programa obuke za sticanje nacionalne stručne kvalifikacije planinski vodič. Tokom 2020. godine otpočećemo i pripreme za proslavu velikog jubileja 70 godina od osnivanja Planinarskog saveza Crne Gore koji ćemo proslaviti 2021.godine.

Piše: N.S

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime