Crna Gora je po Ustavu ekološka država. Organska poljoprivreda u Crnoj Gori počinje da se razvija početkom posljednje decenije dvadesetog vijeka. Prvi koraci napravljeni su kroz implemntaciju projekta „Morača“ podržanog od strane UNDP-a, vezano za razvoj organske hrane. Projekat je realizovan od strane lokalnih stručnjaka Ministarstva poljoprivrede šumarstva i vodoprivrede i tadašnjeg Biotehničkog instituta, na Kolašina, neposredno pored manastira Morača. Ubrzo potom formirano je udruženje „Proizvodnja zdrave hrane“ u Nikšiću i organizacija “Centar za razvoj agrara” u Bijelom Polju (2004. godine), koji se smatraju pionirima organske proizvodnje u Crnoj Gori. Uporedo sa tim, priprema se i usvanja Zakon o organskoj poljoprivredi (2004. godine), kada počinje sertifikovanje prvih proizvođača iz ove oblasti poljoprivredne proizvodnje.

Organska proizvodnja je kontrolisan način proizvodnje na cijelom putu “od njive do trpeze”, što je preventiva narušavanju ekosistema, ali u isto vrijeme briga za zdravlje čovjeka. Upravo zbog velikog značaja ovog vida poljoprivredne proizvodnje, evidentan je njen trend rasta u svijetu i kod nas. Trend rasta organske poljoprivrede u svijetu i kod nas potvrđuje da je perspektiva ove proizvodnje izvjesna i da će se ovaj rastući trend nastaviti i u budućnosti. Organska proizvodnja se postepeno i uspješno organizuje u Crnoj Gori. Posebno se ističe trend rasta proizvodnje organskog voća: oraha, jabuka, kruške, šljive, aronije, maline, borovnice i kupine, na području sjevera Crne Gore. U voćarstvu dominira proizvodnja jabuke, dok je kupina zastupljena na najmanjim površinama kod nas. Agroekološki uslovi ove regije Crne Gore su pogodni za organsku proizvodnju. Najviše organskih proizvođača je locirano u sjevernom dijelu Crne Gore. U opštini Bijelo Polje je najveći broj proizvođača organske hrane u Crnoj Gori i najveći broj proizvođača organskog voća. Broj organskih proizvođača u Crnoj Gori je bio 25 u 2008. godini a u 2020. godini je u registru zabilježeno 341 proizvođač, što je povećanje od 13,5 puta za navedeni period od nešto malo više od jedne decenije.

U istraživanju koje su izvodili Dejan Zejak (CG), Velibor Spalević (CG), Vera Popović (CG/Srb), Ivan Glišić (Srb), Dragana Popović (SRB) i Sezai Ersli (Turska) je analizirana i upoređivana površina organskih farmi, broj farmera i učešće organskog na ukupnom poljoprivrednom zemljištu u Crnoj Gori, analizirani su pojedini elementi ove prooizvodnje u odnosu na ovu proizvodnju u svijetu, Evropi i neke od država Evrope, a koje su na neki način slične Crnoj Gori po svojim fizičko-geografskim i/ili klimatskim karakteristikama i/ili površini, te drugim kriterijumima (Švajcarska, Slovenija, Slovačka, Estonija, Srbija i Kipar). “Polazeći od toga što je Crna Gora po svom položaju i orografiji, u isto vrijeme i planinska (sjeverni region) i mediteranska (jug Crne Gore), te zbog dinamike reljefa, raznorodne klime, raznovrsnosti geološke i pedološke podloge, upoređivani su podaci sa tipično planinskom državom kakva je Švajcarska, te mediteranske, kao što je Kipar.” pojašnjava Dejan Zejak vodeći autor ovog naučnog tima istraživača. Tim autora, a svaki istraživač analizirajući predmetnu proizvodnju iz svog ugla specijalizacije, pripremio je kompleksnu naučnu studiju, koja je na kraju predstavila trendove rasta površina u biljnoj proizvodnji u Crnoj Gori, od perioda osamostaljenja Crne Gore (2006.) do danas, u isto vrijeme upoređujući pojedinačne elemente sa kretanjima u zemljama EU. Prema podacima dobijenih sopstvenim istraživanjima proučavanog područja, te analizom podataka dobijenih sa zvaničnih adresa, došlo se do zaključka da u Crnoj Gori dominiraju površine pod travnjacima sa 85,89%, zatim slijedi udio voća (12.26%), te žita (1.62%) i dr. Voćarstvo u organskoj proizvodnji ima najveći značaj, a sa najvećom zastupljenošču je u sjevernoj Crnoj Gori. Kao što je navedeno prethodno, “…sektor organske proizvodnje bilježi tendenciju kontinuiranog rasta, a proizvodnja voća bilježi trend rasta za 2,3% u odnosu na 2008. godinu“, ističe naš sagovornik, doktorant poljoprivrednih nauka za oblast voćarstva, Dejan Zejak. „Ukupan promet voća u Crnoj Gori ostvaren je od proizvodnje velikog broja manjih gazdinstava, te sa manjeg broja plantaža, ali sa znatno većim površinama. Najveću proizvodnju voća iz organske poljoprivrede  postižu regioni sjevera i juga Crne Gore.“, zaključuje Zejak.

Evidentno je da je kod nas biljna proizvodnja više zastupljena u odnosu na stočarsku, te da je učešće sektora voćarstva najzastupljenije. U 2010. broj proizvođača voća bio 36 od ukupno 80 proizvođača organske hrane. U 2015. godini je bilo 169 proizvođača voća od 249 proizvođača na nivou Crne Gore. U 2020. godini je bilo 341 proizvođača voća od 463 organska proizvođača u Crnoj Gori.

„Organska proizvodnja promoviše ozdravljenje agroekosistema uključujući biodiverzitet, biološke cikluse i naglašava korišćenje metoda koje u najvećoj meri isključuju upotrebu inputa van farme. Ova proizvodnja se zasniva na korišćenju agrotehničkih mera, bioloških i mehaničkih metoda kad god je to moguće, umesto korišćenja agrohemikalija za ispunjenje specifičnih funkcija u okviru poljoprivrednog i drugih sistema.Metodama organske proizvodnje i sertifikacije dobija se zdravstveno bezbedan proizvod proizveden u skladu sa zakonskim aktima koji uređuju oblast organske proizvodnje. Organski proizvod je proizvod koji je proizveden i označen u skladu sa zakonom i propisima donetim na osnovu njega”. kaže dr Vera Popović sa Instituta za ratarstvo u Novm Sadu, koja je jedan od autora ove naučne studije. Kroz koncept multifunkcionalnosti i socijalno-kulturnog nasleđa ruralnih prostora, razvoj organske poljoprivrede treba da omogući povećanje izvoza, očuvanje zdravlja ljudi, utiče na smanjenje depopulizacije ruralnih područja, razvoj ruralnog turizma i povezivanje poljoprivrede i prirodno zaštićenih cjelina. Efikasnost poljoprivrede, uključujući i organsku poljoprivredu, nije moguće stvoriti bez mjera podsticaja. Razvoj i povećanje organske proizvodnje zahtijeva povezanost svih učesnika u lancu vrijednosti: proizvođača (zemljoradnici), prerađivača, potrošača, naučnih institucija i države. Bez zajedničke saradnje nije moguće ostvariti unapređenje organske poljoprivrede. Za razliku od konvencionalne poljoprivredne proizvodnje, zdravstveno bezbjedna hrana proizvedena u sistemu organske poljoprivrede i prerade, apsolutno isključuje upotrebu sintetičkih sredstava (mineralnih đubriva, pesticida, stimulatora rasta, hormona itd.), i upotreba genetski modifikovanih organizama.

Organskom poljoprivrednom proizvodnjom u svijetu se, u 2020. godini, bavilo 3,37 miliona proizvođača, na 74.93 miliona ha, što je više u odnosu na 2000. godinu za 802.72%. Površine pod organskom biljnom proizvodnjom u svijetu, u 2020. su iznosile 74,927 miliona ha, što je više u odnosu na 2000. godinu za 400,14%,

Ukupne površine na kojima se odvijala organska proizvodnja u Evropi (kontinent) i državama članicama EU, u 2020. godini iznosile su 17.10 mil.ha i 14.86 mil.ha. Površine u sistemu organske proizvodnje u sedam analiziranih zemalja, iznosile su u 2020: Slovačka, 222,896 hektara, Estonija 220,796 ha, Švajcarska 177,346 ha, Slovenija 52,078 ha, Srbija 20,970 ha, Kipar 5918 ha, Crna Gora, 4823 ha.

Najviše organskih proizvođača po kontinentima u 2020. imala je Azija (53.68%), zatim slijede Afrika (24.75%), Evropa (12.41%), Južna Amerika (8.03%), Sjeverna Amerika (0.87%) i Okeanija (0.47%). Najveći broj organskih proizvođača od zemalja koje su analizirane predmetnom studijom, bio je u Švajcarskoj (7561), slijede Srbija (6300), Slovenija (3685), Estonija (2050), Kipar (1223), Crna Gora (423) i Slovačka (200).

Udio organskih površina u svijetu, u odnosu na ukupne obradive površine, u 2000. godini bio je 0,89%, a u 2020. godini 3,44%. U Evropi je površina pod organskom biljnom proizvodnjom imala trend rasta. U 2000. godini površine su bile na zasnovane na 4,581,068 ha a u 2020. godini su iznosile 17,098,134 ha, pri čemu je ostvareno povećanje od 273,23 %. Broj organskih proizvođača je u 2000. godini u Evropi bio 156,666, a u 2020. godini 417,977, te je ostvareno povećanje od 166,79%. Udio površina u 2020. u Evropskim zemljama u odnosu na ukupne poljoprivredne površine, u Estoniji je iznosio 22,41%, zatim u Švajcarskoj 17,71%, Slovačkoj 11,67%, Sloveniji 10,76%, Kipru 4,37%, Srbiji 0,60%, Crnoj Gori 1,86%.

„Inicijalna kapisla za prelazak sa konvencionalne na organsku biljnu proizvodnju bilo je stanje očuvanosti zemljišta, što je tada bila početna komparativna prednost Crne Gore kod zasnivanja ove proizvidnje prije desetak godina.” ističe dr Velibor Splaević sa Biotehničkog fakulteta – Univerzitet Crne Gore. Koristeći dostupne statistike, te analizirajući način korišćenja zemljišta uz upotrebu računarsko-grafičkih metoda, u proučavanom preriodu prethodne dekade ovoga vijeka, zabilježeno je povećanje površina zemljišta pod ovom proizvodnjom. Površina pod organskom poljoprivrednom proizvodnjom u Crnoj Gori bilježi trend rasta, sa 1876 ha (u 2008. godini) do 4883 ha (u 2020. godini). Prethodno navedeni podaci o porastu broja organskih proizvođača, te svi navedeni podaci, ukazuju na značajan rast i površina (160,28%) i proizvođača (1628,00%).

U periodu 2007-2012., nacionalno sertifikaciono tijelo Monteorganica je izdalo 70 sertifikata proizvođačima u organskoj proizvodnji. U 2012. u Crnoj Gori je bilo 152 organska proizvođača. Podaci za perod 2018. godine govore da je bilo registrovano 363 proizvođača u Crnoj Gori od čega njih 158 u opštini Bijelo Polje, uglavnom organskih proizvođača koji se bave biljnom prizvodnjom. Trend rasta organskih proizvođača se nastavlja i u 2019. godini, gdje je bilo ukupno 349 proizvođača, od čega je najviše registrovanih u Bijelom Polju (149), a najmanje i to po jedan u Petnjici, Baru, Budvi i Šavniku.

Organskom poljoprivrednom proizvodnjom bavi se 2,98 miliona proizvođača u 181 zemlji svijeta, na 69,8 miliona ha, što čini 1,4% učešća ove proizvodnje od ukupnog poljoprivrednog zemljišta, a njena vrijednost je oko 97 milijardi dolara”, kako 2019. godine navodi u jednom od svojih naučnih radova dr Vera Popović. Organska biljna proizvodnja u Srbiji u 2019. godini odvijala se na ukupnoj površini od 21.265 ha, što je za 10,44% više u odnosu na ukupnu površinu u 2018. godini. Od toga, obradiva površina je iznosila 15.915 ha, dok su livade i pašnjaci imali površinu od 5.350 ha. Najveći broj proizvođača nalazi se u Vojvodini (39,83%), južnoj i istočnoj Srbiji (39,7%) i Šumadiji i Zapadnoj Srbiji (20,26%); dok su značajno niže površine u okolini Beograda, sa učešćem od 0.21%. Vodeću ulogu u Srbiji imaju žitarice (2182,89 ha). Imajući u vidu velike potencijale za organsku proizvodnju u Srbiji, predviđanja su da će biti povećanje površina ići za 20% u narednoj deceniji, navodi Popović.

Organska, odnosno biološko-dinamička poljoprivreda ima svoje početke 40-ih godina prošlog vijeka kako navode naučnici Pfeiffera i Koliska. U praksu njihove ideje sprovodi Müller, koji je 1949. godine uveo termin “Organisch-biologischer Landbau”. Njemačka, Austrija i Švajcarska, mogu se smatrati zemljama početnog razvoja organske poljoprivrede u Evropi, budući da su ovdje djelovali začetnici organske i biološko-dinamičke poljoprivrede: Rudolf Steiner, Hans Müller, Hans Peter Rusch. Razvoj organske poljoprivrede u Njemačkoj svoje začetke ima u radu na polju biološko-dinamičke poljoprivrede, čiji je utemeljivač naučnik i filozof dr Rudolf Štajner (1861-1925). On je 1924. na svojim predavanjima u Koberwitzu kraj Breslava u Šleziji uveo ovaj pojam u poljoprivredu. U Crnoj Gori za period 2006/7 do 2020.godina najznačajniji rast organski farmi zabilježen je u sjevernom regionu i to u opštini Bijelo Polje, gdje je sa jedne farme iz 2006, broj farmi u 2021. godini porastao na 188. U Opštini Bar, na jugu Crne Gore, 2006/7 godine ova proizvodnja je započeta na dvije farne, dok je 2021. godine sveden na jednu farmu u ovoj opštini.

Velibor Spalevic: Pogrešnim poljoprivrednim praksama uz trenutne uticaje klimatskih promjena i pritisaka na zemljište iz raličitih sektora, dugoročno, pretvaramo plodno zemljište u pustinju. Ako se ne uspostavimo organsku poljoprivredu i ne sačuvamo naša zemljišta ne čeka nas svijetla budućnost u proizvodnji hrane, našem opstanku. Hrana dobijena iz uzgoja organske proizvodnje donosi najkvalitetnije proizvode najboljeg ukusa; proizvedenu bez vještačkih djubriva, hemikalija ili genetskih modifikacija, a uz poštovanje dobrobiti životinja i životne sredine, u isto vrijeme pomažući u održavanju lokalnih pejzaža i tamošnjih ruralnih zajednica. Sa druge strane moramo očuvati i konvencionalnu poljoprivrednu proizvodnju. Trenutno, kada bi se većinom bavili organskom proizvodnjom, ne bismo mogli pokriti potrebe u hrani preko dvije trećine stanovništva. A šta sa onom trećinom koja bi ostala nepokrivena? Otuda treba integralno upravljati ovakvim kompleksnim sistemima: proizvodnje hrane za sve uz poštovanje dobrih poljoprivrednih praksi.