“Simeon Nemanja je ljubav prema crkvama i manastirima prenio na unuka Stefana (Vukanovogn sina) koji je ktitor i osnivač manastira Morača podignutog u 13 vijeku, 1252. godine i posvećenog Uspenju Presvete Bogorodice. Crkva je po svom arhitektonskom obliku jednobrodna bazilika sa kupolom i pripada takozvanoj Raškoj stilskoj grupi manastira i podignuta je na desnoj, proširenoj obali rijeke Morače po kojoj je dobila ime. Udaljena je od Podgorice 45 kilometara a od Kolašina 25 kilometara sa kojim je povezan Jadransko-Jonskom magistralom.

Turci su početkom 16 vijeka zaposjeli Manastir odnosno izvršili poharu. Skinuli su tadašnji olovni krov sa crkve, zapalili drvenu krovnu konstrukciju i manastir je gotovo 70 godina bio napušten bez ljudstva i monaštva tako da je u velikoj mjeri uništen prvobitni živopis hrama. Konačno 1584. godine Manastir su oslobodili Iguman Toma i knez Vukić Vučetić i narednih godina (krajem 16 vijeka i početkom 17 vijeka) hram biva ponovo živopisan od čuvenog hilandarskog majstora Georgija Mitrofanovića i njegovih učenika. Ikonostas manastira je rađen od 1596. godine, pune 22 godine. Krst na ikonostasu 11 godina a ikonostas je radio pop Strahinja iz Budimlja (jedino je Bogorodicu sa Hristom radio već pomenuti hilandarski majstor). Crkva se sastoji iz priprate, srednjeg dijela hrama (naosa) i oltara. U srednjem dijelu hrama ispod kupole nalazi se Bogorodično kolo- saborište odakle su se upućivale molitve svevišnjem, gde su se donosile istorijske i političke odluke i odakle se kretalo u slobodarske bojeve. Između priprate i srednjeg dijela hrama nalaze se, zanimljivo, i vrata koja imaju visoku umjetničku vrijednost a ona su dar od velikog vezira Osmanskog carstva Mehmed paše Sokolovića (vezir za vrijeme tri sultana Sulejmana Veličanstvenog, Selima II i Murata III). Na tim vratima primijećujemo da se pored naših prepoznatljivih hrišćanskih motiva nalaze i turski i arapski a na vratima je prikazana i Davidova zvijezda. Vrata su urađena od slonove kosti i od orahovine. U narodu je poznato i to da je Mehmed paša 1516. oduzet roditeljima (»danak u krvi«) i odveden u Jedrene, islamiziran te školovan kao janjičar) blizak rođak našeg bivšeg patrijarha Makarija Sokolovića. Freskopis iz 13. vijeka je djelo nepoznatih vizantijskih umjetnika i jedino je u oltaru sačuvan u fragmentima – ciklus 11 scena iz života proroka Ilije.

Freska “Gavran hrani proroka Iliju”

Među tim scenama najznamenitija je “Gavran hrani proroka Iliju” poznata i priznata u svjetskim okvirima. Naime, ta freska je u Parizu na svjetskoj izložbi 1952.godine osvojila drugo mjesto (prvo mjesto – Beli andjeo Manastir Mileševa) a nju je i čuveni Pablo Pikaso uvrstio u remek djela svjetske umjetnosti. Ono što ima veliku i izuzetnu vrijednost za naš Manastir jesu mošti, tačnije, lijeva ruka svetog Haralampija, koji je bio episkop u tadašnjoj državi Magnezija (današnja Grčka). Haralamije se rodio krajem I vijeka, živio čitav II vijek i vjeruje se da je početkom III vijeka u 113 godini postradao za Hrista. Ruka se ponovo nalazi u Manastiru od 1929. Godine. Ponovo jer je jedan turski paša naišao sa svojom vojskom i opustošio Manastir. Uzeo je mošti i išao daleko do Banjana na konak kod popa Sava Koprivice. Pop Sava je otkupio ruku za 100 cekina i dao je amanet da zadnji muški potomak iz te svešteničke porodice vrati ruku u Manastir. U samoj crkvi (naosu) nalazi se i sarkofag- grobnica kneza Stefana ktitora. U manastirskoj porti, pored glavne crkve, nalazi se i manja crkva iz 12 vijeka koja je posvećena Svetom Nikoli zaštniku putnika i moreplovaca. Crkva je za 3-4 stepenika niža od manastirskog dvorišta i ona je, kao i glavna crkva, u kasnijem periodu (obnove) freskopisana i živopisana. U porti se nalaze konaci iz 19 vijeka, manastirska riznica kao i biblioteka koja je posvećena blaženopočivšem patrijarhu Gavrilu Dožiću a urađena je 2010. uz pomoć države Crne Gore na 60- tu godišnjicu njegove smrti.”

Piše: Miloš L. Medenica, kustos Manastira

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime