Pored Prokletija i Durmitora, Komovi su jedno od tri najviša, najlepša i najimpresivnija gorska masiva Crne Gore, kao i celih Dinarida. Gotovo da ne postoji crnogorska planina sa koje se ne bi videli dominantni i uočljivi vrhovi Komova. Ovo gorstvo na istoku Crne Gore prostire se između gornjih tokova reka Lim na istoku, Tare na zapadu i Drke na severu. Sa juga i istoka ga okružuju crnogorsko-albanske Prokletije, a sa severa Bjelasica (2139 m). Ovaj 40 kilometara dugačak i 30 kilometara širok gorski masiv sa svih strana okružuje prostrane visoravni prosečne visine 1900 m: Štavna i Ljuban na severu, Rogam na zapadu, Carine na jugu i Varda na istoku.

Istraživanje gorstva

U nekada teško dostupnoj turskoj provinciji Crnoj Gori Komovi su bili prvo visoko gorstvo koje su posetili i opisali istraživači i naučnici iz drugih zemalja. Početkom četrdesetih godina 19. veka na Komove su dušli francuski geolog Ami Boué i ruski istraživač Egon Kovaljevski. Dok je Boué vrhove smatrao za nedostupne, skupljajući podatke o njihovom podnožju, Kovaljevski se popeo na Kučki Kom u dramatičnim okolnostima Klimentovog noćnog napada na planinu Carine. Visinu vrha je ocenio na 10.000 stopa (3040 m), dok je u međuvremenu Durmitor ocenio sa 8500 stopa, a Prokletije sa malo više od 7500 stopa. I Boué i Kovaljevski su smatrali Komove za najvišu planinu u evropskom delu Turske. Kasniji istraživači ovog područja su dopunili sliku o položaju i sastavu gorstva, tektonici, glacijaciji, hidrografiji, flori, fauni i ostalom. Prvi ozbiljni pisani tekstovi o crnogorskim planinama se odnose upravo na Komove; tako je Vasojević 1854. godine u njima video “čuveno crnogorstvo gorstvo” za koje se mirno može reći da je najviše u celoj južnoj Evropi i koje se može nazvati “Car svih planina”. Za planinare je naročito zanimljiv opis uspona na Vasojevićki i Kučki Kom, koji je napisao ruski istoričar, slavista, etnolog i geograf Pavel Apolonovič Rovinski u svojoj zavetnoj knjizi iz tri dela “Černogorija” iz 1888. godine, koja je prava riznica toponima, legendi, istorijskih i etnoloških podataka. Ništa manje zanimljiv nije opis Miloša Velimirovića, velikog srpskog ljubitelja prirode, iz 1892. godine, koji se popeo na Vasojevićki Kom i prošao peške celim njegovim grebenom pored Bavana do sedla Međukomlje. Prvi je zapisao narodni toponim “Ljevoriječki Kom” za vrh na najsevernijem delu grebena Kučkog Koma.

Ljevoriječki Kom, Srednji Kom i Vasojevićki Kom sa Kučkog Koma / foto: Vlado Vujisić

Geografski opis

Za razliku od planina centralne i severne Crne Gore, gde preovlađuju prostrane visoravni iz kojih se uzdižu grebeni i vrhovi, Komovi su relativno uska skupina stenovitih vrhova, sastavljenih iz spleta blagih, dugih, raskošno zelenih grebena i visoravni iznad dubokih rečnih dolina. Morfološki su izuzetni i zbog velikog broja izvora i toplih vrela, kao i mreže reka i potoka. Njihovi najviši stenoviti delovi su iz krečnjaka ranog trijasa, dok podnožje stvara bogat mozaik škriljaca i peščara. Ledeno doba je na Komovima ostavilo malog traga. Za razliku od Durmitora na kome su od glacijacije pored brojnih ledničkih područja ostali ležište prostranog lednika na visoravni Jezera, kao i brojna jezera i niz ledničkih udolina i više od deset kilometara dugih dolina, po kojima su tekle ledničke reke, na Komovima su samo tri ledničke udoline (Međukomlje, Rogam i Pričelje). Ni u dolinama Komova nisu otkriveni tragovi čeonih i bočnih morena, osim u najvišim delovima Ljubaštice i Crnje, što dokazuje da su ovde ledene naslage pretežno bile stacionirane u predglacijalnim ležištima, nastalim sa erozijom krasa i reka, kao i da dolinski lednici nisu došli daleko od ishodišta.

Ispod Komova su visoravni visine od 1700 do 1900 metara: Štavna, Rogam, Turjak i Carine. Što se tiče oblika gorstva i preglednosti vrhova u njemu, Komovi su jedna od najlepših gorskih skupina Crne Gore i izuzetan izazov za planinare, jer je pored uspona zanimljiv i kružni, 18-kilometarski obilazak čitavog gorstva po izohipsi na visini 1700 metara. Erozija je zaoblila nekada zašiljene vrhove, a iz obrušenog materijala nastali su brojni sipari, koji spadaju u najveće na Balkanu. Nekada su Komovi imali zajedničko ime Kom. Nakon plemenske deobe pašnjaka 1878. godine podaljeni su na Kučki, Vasojevićki i Ljevoriječki Kom. Između Vasojevićkog i Kučkog Koma prostire se prostrana dolina Međukomlje, koju je stvorio lednik. Sa južne strane Međukomlje je zatvoreno sa istoimenim prevojem Međukomlje 2165 m, koji povezuje greben Vasojevićkog Koma i Bavana sa Kučkim Komom, dok se prema severu široko otvara lednička uvala, po kojoj se lednik kretao u dolinu reke Ljubaštice.

Masiv Kučkog i Ljevoriječkog Koma / foto: Vlado Vujisić

Ispod Komova izvire čuvena reka Tara: na padinama Komova, ispod zapadne strane Kučkog Koma (izvor Bijela Voda) je izvorni rukav reke Opasaonice, koji se kod Hana Garančića spaja sa Verušom stvarajući reku Taru. Komovi se nalaze između jadranskog i crnomorskog slivnog područja. Imaju dobar saobraćajni položaj i predstavljaju kontinentalno zaleđe crnomorskog primorja, najznačajnijeg turističkog prostora Crne Gore. Tipovi mikroklime i klimatskih područja su različiti. Karakteristične su duge i hladne zime, kratka i sveža leta. 40% svih padavina je snežnih, sneg napada od 70 do 200 centimetara i odleži od 40 do 140 dana. Hidrografsku mrežu stvaraju reke Lim i Tara. Gorstvo karakterišu listnate i mešovite šume. Klima je povoljna i za rast četinara: jele, smrče, omorike i bora. Ovde žive medved, divlja svinja, jelen, srna, divokoza, lisica, zec, kuna, fazan, orao, jastreb… Područje Komova oduševljava svojom raznolikošću prirodnih lepota, gde možemo videti svu moć delovanja prirode kroz beskonačne geološke periode.

Vrhovi Komova

Najvišji vrhovi Komova su Kučki Kom (2487 m), Srednji Kom (Stari Vrh, 2483 m), Ljevoriječki Kom (2469 m), Vasojevićki Kom (2460 m). Prate ih Rogamski vrh (2303 m), Bavan (2252 m) i Suvovrh (2211 m). Kučki Kom, 2487 m, je najviši u gorstvu. Njegov greben sačinjavaju tri vrha: Kučki Kom se uzdiže najjužnije i najviši je vrh, Srednji Kom (Stari Vrh, 2483 m) je u sredini grebena, dok Ljevoriječki Kom (2469 m) predstavlja severni vrh grebena Kučkog Koma. Prelaz sa Kučkog Koma na ostala dva vrha na grebenu je moguć, iako je vrlo eksponiran i pomalo neugodan zbog krušljivih stena. Južnu stranu Kučkog Koma oblikuje prostran sipar ispod same vršne stene. Sa vrha se pružaju veličanstveni pogledi, pre svega na obližnji Srednji Kom, njegove strme stene i veličanstvenu dubinu pod njim, zatim na Ljevoriječki Kom, Vasojevićki Kom i stenovito carstvo Bavana. U pravcu juga na dlanu nam je impresivna panorama celog masiva crnogorskih i albanskih Prokletija, gde prednjače Karanfili, Maja Shnikut, Maja Ma­lisores, Maja Popluks, i dominatni najviši vrh Prokletija Jezerski Vrh (Maja Jezerce, 2694 m), dok na severu dominira veličanstveni Durmitor sa svojim najvišim vrhom Bobotovim Kukom (2523 m). Stari vrh (Srednji vrh, 2483 m) je drugi najvišji vrh Komova.

Piše: Mr Vlado Vujisić

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime