Od nekada velikog jezera koje je u u plioscenu prodrlo u pljevaljsku kotlinu pa sve do današnjeg izgleda, pljevaljski kraj je prolazio kroz intenzivne geološke, istorijske, demografske i kulturološke procese, koji su u njegovom središtu predodredili nastanak grada sa snažnim duhovnim ugledom, urbanom tradicijom, kulturnim identitetom i značajnim prirodnim bogatstvima. Smatra se da istorija culture pljevaljskog kraja započinje oko 40.000 godina prije nove ere u gornjem toku rijeke Ćehotine, gdje su u pećini pod Gospića vrhom pronađeni najstariji tragovi ljudskog postojanja. U svom istorijskom kontinuitetu pljevaljski kraj posjeduje značajne materijalne tragove iz neolitskog i gvozdenog doba, ilirskog i rimskog perioda, ranohrišćanske i slovenske kulture, perioda Nemanjićke države, Osmanskogcarstva, modernog doba i perioda nakon Drugog svjetskog rata.

Prvo organizovano naseljeno mjesto koje se pominje u stručnoj literaturi, je antički Municipium S, koji datira iz I‐II vijeka nove ere i koji je administrativno pripadao rimskoj provinciji Dalmaciji. Kasnije u X vijeku car Konstantin Porfirogenit u popisu svojih gradova pominje mjesto Breznik, nazvano po rijeci Breznici koja i danas teče kroz sami centar grada. Breznik zatim ulazi u sastav srednjevjekovne Nemanjićke države sve do 1355. godine kada se pljevaljski kraj za vrijeme cara Uroša našao pod gospodarstvom humskog kneza Vojislava Vojinovića, a od 1368. god. župana Nikole Altomanovića. Nakon toga, 1373. Godine Breznik ulazi u sastav srednjevjekovne Bosanske države kralja Tvrtka I sve do njegove smrti 1391. kada pripada vlastelinu Sandalju Hraniću Kosači. Zadnji bosanski vladar pljevaljskog kraja je Sandaljev bratić herceg Stjepan, koji je vladao od 1435. god. sve do prodora Turaka na ove prostore 1462. godine. Za njegovo vrijeme u dubrovačkim arhivama se prvi put pominje naziv Pljevlja 1423. godine. Sa zavođenjem turske uprave 1465. godine grad dobija naziv Taslidža i u periodu od 1576‐1830 postaju glavni grad Hercegovačkog sandžaka. Nakon Berlinskog kongresa,Turci su prinuđeni da od 1879 ‐ 1908. god. upravu u Pljevljima dijele sa Austrougarskom. Oslobođenjem od Turaka, Pljevlja 1913. god. pripadaju Kraljevini Crnoj Gori, međutim, austrougarska vojska 1915. god. opet zauzima Pljevlja sve do konačnog oslobođenja 1918. g.kada se formira Jugoslovenska država. Tokom fašističke okupacije Pljevlja su pripala italijanskoj okupacionoj zoni. Nakon Drugog svjetskog rata, socijalističke vlasti u aprilu 1946. god. donose Zakon o proglašenju varoši Pljevlja u grad. O tome šta se zbivalo na toj pozornici istorije i vremena na ovim prostorima hiljadama godina u nazad, svedoči mnoštvo neistraženih ostataka srednjevjekovnih utvrđenja i gradova: Koznik, Kukanj, Gradina, Nemanja i mnoštvo drugih. Tu su, zatim, u nekoj mjeri istraženi arheološki lokaliteti: antički u Kominima, ranovizantijski u Otilovićima, palentološki na Trlici. Mnoštvo tumula, stećaka, starih grobalja, crkvišta, natpisa i zapisa, kao i desetine što živih, što srušenih i zapustjelih manastira i džamija. Naporedo, ispod tog sloja istorije, razvijala se i ona blagoslovena istorija umjetnosti i pisane riječi započeta pod svetlosti svijeća od nepoznatog klesara cipusa Paknoije Montane, zatim jeromonaha Save, Gavrila Trojičanina, Andrije Raičevića, preko Dukagina Tašlidžalia i Huseina Tašlidžaka, pa sve do prvih manastirskih škola, mekteba i pljevaljske Gimnazije. Pljevaljskim drumovima, koji su bili raskrsnica puteva od Dubrovnika prema Carigradu, nisu samo prolazile vojske i trgovački karavani, već i značajni putopisci, istražitelji, obavještajci i putnici namjernici koji su ostavili značajne pisane tragove dajući veliki doprinos proučavanju i razumjevanju pljevaljskog kraja. Pregršt fotografija i razglednica koje su krajem XIX i početkom XX vijeka izradili atelje “Spiegel” i “Golderberger”, Idit Duram, Lazar Živković i mnogi drugi svjedoče o širenju grada, staroj arhitekturi, ulicama i mahalama čiji se obrisi i dan danas naziru, svjedočeći o zagonetnom preobražaju grada, opominjući nas da se naše pravo biće nalazi u onome što smo stvarali a ne u onome što smo razorili.

Piše: Dragan Paldrmić

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime