Knjiga “Homo mašina” mr Željka Rutovića u ogledalu pandemije, socijalne distance i otuđenosti

Aktuelna situacija izazvana pandemijom virusa Korona ponovo je postavila pitanja relacije čovjeka i mašine. Otvoren je prostor čovjekove slobode i njegove otuđenosti, ali i druga vrijednosna pitanja o kojima u knjizi Homo mašina promišlja i koja problematizuje sociolog kulture mr Željko Rutović. Postavljena socio-fenomenološka pitanja knjigu čine aktuelnom za novo iskustvo i novo današnje iščitavanje.

Akcija koja se sprovodi u prevenciji Korona virusa “Ostani doma” prilika je da se podsjetimo  knjiga koje smo čitali i koje kritika „arhivira“ a koje zaslužuju da im se ponovo posveti dužna pažnja. Da se autorski rad ponovo sagleda iz ugla nekih drugih kulturološko-političko-socioloških društvenih prilika. Da se djelu udahne nova kritička dimenzija i time knjizi omogući „nastavak života“.     

Knjiga Homo mašina, mr Željka Rutovića

Knjiga Homo mašina, mr Željka Rutovića, u izdanju novosadskog preduzeća”Forin”, i cetinjskog “Oboda”, 2016. bavi se digitalizacijom čovjeka, društva, i medija još kada je to bio „fenomen u nastajanju“. Ove 2020, u “vrijeme digitalne mećave” sa značajne vremenske distance od nastajanja knjige, ne možemo a da se ne otmemo utisku da je današnji život čovjeka kao i specifičan odnos čovjeka i mašine autor predvidio. Naime, čovjekov život ispunjen je uticajem neke od visokotehnoloških mašina, kako na poslu (u radnom) tako i u čovjekovom (kućnom) prostoru za stanovanje, a kada se radi o mladoj populaciji koja se priprema za život i u školskim ustanovama. Vrijeme je pokazalo da je čovjek odavno umrežen, opremljen, usamljen, posredno i neposredno, da emituje podatke o sebi bez svijesti o tome da ga u toj dvosmjernoj mašinskoj konstrukciji mali korak dijeli od manipulacije do zloupotrijebe.

Covid 19 uslovio socijalnu distancu

Društvo je dodir ljudi, govorio je Čapek. Međutim, u današnjoj pandemiji Korona virusa preporuka je da se obavezno uzdržavamo dodira i da poštujemo socijalnu distancu od dva metra. Zar je bio potreban Covid19 da se osvijestimo da je današnjica vrijeme informacija i da se nedeljno plasira na desetine hiljada aplikacija?!  Uveliko smo svjedoci da “pametne” tehnologije omogućavaju recimo, plaćanje računa za struju i telefon od kuće. Moguće je saznati uspjeh i ocjene djece u školi, poslovati na berzi, studirati na daljinu, locirati mjesta sa najvećom koncentracijom polena u vrijeme alergija sl.

Imajući u vidu samo djelić promjena koje nam donose nove tehnologije moramo se zapitati šta nas još čeka u bliskoj budućnosti?  Da li se čovjek pripremio za svijet “mašinocentrične” strukture? Da li smo spremni da živimo pod digitalno-senzornom tehnologijom koja registruje svjetlost, toplotu, kretanje ljudi, vozila, procenat vlage, postotak zagađenja vazduha? Da li hoćemo da živimo u “pametnim zgradama” toliko pametnim da će usmjeravati automobile ka slobodnim parking mjestima u “pametnim mega gradovima” ispred “pametnih poslovnih mega centara” koji će, zahvaljujući tehnologiji, imati i sopstveno vještačko sunce? Da li pametni grad treba i pametne stanovnike ili su oni instrumentalizovano (samo)pametni onoliko koliko mehanički koriste programirane linije konvergentne tehničke inteligencije?  

Sudeći po “pametnim protezama”, čipovima u tijelu za identifikaciju stigla je “neodostupajuća” današnjica “transmašinocentričnog” čovjeka. Brzo će i ta, najavljena, 2045. kada bi, po naučnicima iz te oblasti, trebalo da se dogodi da vještački razum nadmaši čovjekov. Potpuno će nestati granica između žive i nežive prirode. Mogućnost da će se umjesto donorskih organa moći rekonstruisati organi koji će olakšati transplatacije i operacije učiniti bezbolnim. To će vjerovatno nekima i omogućiti da dožive projektovanu 2235. godinu kada će mašine biti međusobno povezane inteligentnim programima i biti mozak planete.

Mr Željko Rutović

Da li je moguće distanciranje od mašina?

Čovjek je već iskoristio blagodeti tehnološkog razvoja. Nije mu bio potreban Covid19 da od kuće obavlja brojne obaveze. Više ne mora lično da odlazi po izvod iz matične knjige rođenih, da ispunjava uplatnicu, plaća taksu u pošti i banci i da lično preuzima dokument u opštini. Ne mora više ni da uplaćuje lično ratu kredita, jer će mu se automatski novac u zadatom termunu “skinuti” sa računa. Ne mora ni da poznaje službenike. A da li čovjek poznaje funkcije mašina? Možda se u njoj prepoznaje? Vidi li svoj strah u strahu od mašine, i mogu li se etička načela implementirati u softver “razumnog” ponašanja mašina, pita se Rutović. S pravom jer su već pronađene LED sonde i rastezljive folije od nanočestica zlata koje mogu mjeriti aktivnosti mozga i istovremeno manipulisati njime. Jer, avgusta 2013, kreiran je neinvazivni humani mozak-mozak interfejs uz pomoć koga je upućen moždani signal čovjeka, koji je putem interneta kontrolisao pokret ruke drugog čovjeka. Stručnjaci se, naime, plaše da bi sve inteligentniji kompjuteri koji bi upravljali ljudskim mozgovima mogli da postanu nasilni i prestanu da rade stvari za koje su napravljeni. Iznenađenja nas tek čekaju, a Rutović podsjeća na Dekartov stav koji iznenađenje vidi kao “pretjerano divljenje koje je nužno loše”.  

I gdje je tu čovjek? Da li je izgubio ličnost, moć rezonovanja ili je već danas on-čovjek postao broj. Da li će internet sistem, povezan sa sočivima koje čovjek nosi, po profesoru teoretske fizike Miču Kakuu omogućiti da se pored ljudi koje srećemo pojavljuju njihove biografije i prevod onoga što pričaju ako govore na stranom jeziku? Da li je, kako je govorila još Isidora Sekulić došlo vrijeme da je mašiniziran ne samo čovjekov mozak, već i čovjekovo srce? Da li se ispostavljaju kao tačne Ajnštajnove riječi i strah da se boji dana kada će tehnologija nadrasti međuljudske odnose i da će svijet dobiti generaciju idiota? Da li analizirajući slijed, odnosno imajući u vidu da se događaji ipak ponavljaju možemo da očekujemo da će neko ili nešto usloviti da se čovjek distancira od mašina? Možda nas upotreba maski u zatvorenom prostoru i poštovanje socijalne distance kod ljudi udalji na pristojnu razdaljinu i od kompjutera kako oni ne bi saznali šta čovjek u datom trenutku misli i namjerava pa da ga okrene protiv njega samog.

U centru pažnje autora je prepoznavanje-razotkrivanje toposa koegzistencije čovjeka i mašine, karakter smisla, uticaja, značenja posjledica i futurizma (novo)mašinskog poretka gdje se na svakoj tački konstitucije poretka zakonito nalazi čovjek-homo mašina. U recenziji knjige dr Sead Alić ističe da Rutovićeva “Homo mašina”, podsjeća, upozorava i inspiriše poput Rubikove kocke, pokazuje aspekte pojedinih segmenata odnosa čovjeka prema mašinama, odnosa na koji su ljudi osuđeni i na konsekvence koje nam nisu jasne jer, smatra dr Alić uviđamo značenje i potencijal pojedinih kockica, ali cjelinu ne vidimo. Možda Covid19 opominje čovjeka da se upita da li da se modeluje prema mašini ii prema drugom čovjeku imajući u vidu da je izgubio kontrolu nad sopstvenom suštinom i da je kucnuo posljednji čas prije nego i suštinski postane mašina mašine.

Knjiga Željka Rutovića “Homo mašina” prepoznaje se kao knjiga koja je već juče zavirila u budućnost izazova transformacije savremenog čovjeka koji u doba otuđene i hladne mašinske civilizacije, postaje sve više “nano” i “nano” u izmjenjenom konceptu prostora i vremena.  U svakom slučaju period kada su na snazi mjere izolacije usljed Korona virusa prilika je da se podsjetimo na  dobre knjige u koje svakako spada „Homo mašina” magistra Željka Rutovića sa odličnim promišljanjima kakvo je digitalizovano vrijeme koje već živimo.Nakon knjige Digitalni demos koja je osnovna literatura na predmetu Konvergencija masovnih medija na doktorskim studijama Komunikologije Odsjeka žurnalistike na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, i knjiga Homo mašina mr Željka Rutovića uvrštena je kao dio literature na predmetima Žanrovi u medijima i Osnovi televizije na Odsjeku za žurnalistiku Filozofskog  fakulteta u Tuzli, kao i na predmetu Online mediji tuzlanskog Ekonomskog fakulteta.

Piše: dr Mirko Jakovljević

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovdje unesite svoje ime